Kaygı, tehdit karşısında verilen normal ve koruyucu bir tepkidir. Ancak endişe; nedensiz, sürekli ve kontrol edilemez hale gelip günlük işlevselliği bozuyorsa anksiyete bozukluğundan söz edilir. Yaygın anksiyete bozukluğu toplumda %3-5 sıklıkla görülür ve çoğu hasta yıllarca tanı almadan yaşar.
Belirtiler
Ruhsal: Aşırı ve kontrol edilemeyen endişe, en kötü senaryoyu düşünme, huzursuzluk, sinirlilik, odaklanma güçlüğü.
Bedensel: Çarpıntı, göğüste sıkışma, nefes darlığı hissi, kas gerginliği, boyun-omuz ağrısı, mide-bağırsak yakınmaları, terleme, titreme, uykuya dalmakta güçlük ve sürekli yorgunluk.
Bedensel belirtiler ön planda olduğu için hastalar sıklıkla önce kardiyoloji ve gastroenteroloji polikliniklerine başvurur.
Ayırıcı Tanı
Benzer tablo yapabilecek durumlar dışlanmalıdır: hipertiroidi, anemi, B12 eksikliği, ritim bozuklukları, uyku apnesi, aşırı kafein tüketimi ve bazı ilaçlar. Bu nedenle ilk değerlendirmede tam kan sayımı, TSH, B12, D vitamini ve gerektiğinde EKG istenir.
Panik Atak ile Farkı
Panik atak, dakikalar içinde zirveye çıkan yoğun korku nöbetidir ve genellikle 20-30 dakikada geriler. Yaygın anksiyete ise düşük şiddette ama sürekli bir endişe halidir; ikisi bir arada bulunabilir.
Tedavi
Psikoterapi: Bilişsel davranışçı terapi (BDT), en güçlü kanıta sahip tedavidir. Endişe döngüsünü tanımayı, kaçınma davranışlarını azaltmayı ve belirsizliğe tahammülü artırmayı hedefler. Etkisi tedavi bittikten sonra da sürer.
İlaç tedavisi: SSRI ve SNRI grubu ilaçlar ilk basamaktır; etkinin ortaya çıkması 2-4 hafta alır. Benzodiazepinler bağımlılık riski nedeniyle yalnızca kısa süreli ve seçilmiş durumlarda kullanılır.
Destekleyici yöntemler: Düzenli aerobik egzersiz (haftada 150 dakika), uyku hijyeni, kafein ve alkol kısıtlaması, diyafram nefesi ve farkındalık temelli teknikler belirti yükünü azaltır.
Ne Zaman Yardım Almalı?
Endişeniz iki haftadan uzun sürüyor, işinizi, ilişkilerinizi veya uykunuzu bozuyorsa profesyonel destek almak gerekir. Yaşamı sonlandırma düşünceleri varlığında vakit kaybetmeden acil yardım alınmalıdır.
Bu içerik tanı ve tedavi yerine geçmez; ruh sağlığı uzmanına başvurun.