Gastroenterit Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Hastalık Hakkında

Mide gribi olarak bilinse de gastroenterit, influenza virüsünün neden olduğu gripten farklıdır. Virüsler, bakteriler veya parazitler hastalığa yol açabilir. A09, etkeni belirtilmemiş enfeksiyöz gastroenterit ve kolit için kullanılır; etken saptanırsa kod değişebilir.

Gastroenterit nasıl bulaşır ve ne kadar sürer?

Gastroenterit, mide ve bağırsakları etkileyen, çoğunlukla ani başlayan ishal ve kusmayla ortaya çıkan bir hastalık tablosudur. Halk arasında mide gribi denmesine rağmen solunum yollarını etkileyen influenza ile aynı hastalık değildir. Norovirüs gibi virüsler özellikle aile içinde, okullarda ve toplu yaşam alanlarında hızla yayılabilir. Bulaş, dışkı veya kusmukla kirlenmiş ellerin, yüzeylerin, yiyeceklerin ya da suyun ağızla teması sonucunda gerçekleşebilir. Bazı bakteriyel enfeksiyonlar ise yeterince pişmemiş et, uygun saklanmamış yiyecek veya pastörize edilmemiş ürünlerle ilişkilidir. Belirtilerin başlama zamanı ve süresi etkene göre değişir. Birçok viral olguda yakınmalar birkaç gün içinde hafiflerken ishal daha uzun sürebilir. Kanlı dışkılama, yüksek ateş veya belirli bir noktada yoğunlaşan karın ağrısı, basit bir viral enfeksiyon dışında nedenleri düşündürebilir. Yeni antibiyotik kullanımı, yurt dışı seyahati ve aynı yemeği yiyen başka kişilerde hastalık bulunması hekime bildirilmelidir. Her ishal enfeksiyona bağlı değildir; ilaçlar, besin intoleransları ve iltihabi bağırsak hastalıkları da benzer yakınmalar oluşturabilir. Belirtiler uzadığında ya da tekrarladığında yalnızca mide gribi kabul edilerek değerlendirme ertelenmemelidir.

Sindirim sistemi hastalıklarını inceleyin →Enfeksiyonlardan korunma rehberi →

Gastroenteritte sıvı kaybı ve acil uyarı işaretleri

Gastroenteritte temel tehlike, ishal ve kusma nedeniyle kaybedilen su ve elektrolitlerin yeterince yerine konamamasıdır. Bebekler, ileri yaştaki kişiler, gebeler ve kronik hastalığı bulunanlar daha yakından izlenmelidir. Susama, ağız kuruluğu, koyu renkli veya az idrar ve ayağa kalkınca baş dönmesi sıvı kaybını düşündürebilir. Çocuklarda bezlerin daha az ıslanması, gözyaşının azalması, gözlerde çöküklük ve alışılmadık uyku hali önemlidir. Sıvı alımının sürmesi olumlu olsa da tek başına yeterli değildir; kişinin uyanıklığı, idrarı ve genel durumu birlikte takip edilmelidir. Bilinç değişikliği, bayılma, belirgin halsizlik, çok az idrar, sıvı tutamama veya dolaşım bozukluğu bulgularında acil değerlendirme gerekir. Kanlı ya da siyah dışkı, şiddetli ve sürekli karın ağrısı, kanlı kusma veya yeşil kusma da gecikmeden araştırılmalıdır. Üç aydan küçük bebekte 38 °C ve üzeri ateş acil tıbbi değerlendirme gerektirir. Hekim muayenede sıvı kaybının derecesini belirler; gerekirse elektrolitler ve böbrek fonksiyonları için kan testi ister. Hafif, kısa süreli olgularda dışkı testi çoğu zaman gerekmez; ağır, kanlı, uzayan veya salgınla ilişkili olgularda testler tedaviyi yönlendirebilir.

İshalde kullanılan tanı testleri →

Gastroenterit tedavisi, beslenme ve bulaşın azaltılması

Tedavinin temeli, kaybedilen sıvı ve tuzların uygun biçimde yerine konmasıdır. Eczaneden temin edilen oral rehidrasyon solüsyonları, paket üzerinde belirtilen su miktarıyla hazırlanmalıdır; daha koyu veya daha seyrek hazırlanması sakıncalı olabilir. Bulantı varsa küçük ve sık yudumlar daha iyi tolere edilebilir. Kusma sonrasında kısa bir ara verilip daha yavaş sıvı alımı denenebilir. Özellikle çocuklarda yalnızca su, gazlı içecek veya meyve suyuna güvenilmemelidir. Çok şekerli içecekler ishali artırabilir. Emzirme sürdürülmeli, iştah geri geldikçe yaşa uygun normal beslenmeye dönülmelidir; uzun süre aç kalmak önerilmez. Antibiyotikler viral gastroenteritte etkili değildir ve rutin kullanılmaz. Bazı bakteriyel enfeksiyonlarda da antibiyotik kararı özel değerlendirme gerektirir; kanlı ishalde kendi kendine antibiyotik başlanmamalıdır. İshal kesiciler çocuklarda ve ateşli veya kanlı ishalde uygun olmayabilir. Probiyotiklerin etkisi ürüne ve etkene göre değişir; sıvı tedavisinin yerini tutmaz. Elleri sabunla yıkamak, tuvalet ve kirlenen yüzeyleri uygun ürünlerle temizlemek bulaşı azaltır. Alkol bazlı el antiseptiği özellikle norovirüse karşı sabunla yıkamanın yerine geçmez. Yakınmalar düzelse bile hijyen önlemlerine devam etmek önemlidir.

Sıvı tedavisi ve diğer tedavi yöntemleri →Evde bakım hakkında sağlık rehberi →

Belirtiler

•Sulu ve sık dışkılama
•Bulantı
•Kusma
•Karında kramp veya ağrı
•Ateş
•İştahsızlık ve halsizlik
•Ağız kuruluğu ve belirgin susama
•İdrar miktarında azalma veya baş dönmesi

Risk Faktörleri & Nedenler

✓Norovirüs ve rotavirüs gibi viral etkenler
✓Salmonella, Campylobacter ve bazı E. coli türleri gibi bakteriler
✓Giardia gibi bağırsak parazitleri
✓Kirlenmiş su veya gıda tüketimi
✓Hasta kişilerle yakın temas ve yetersiz el hijyeni
✓Seyahat, kalabalık yaşam alanları ve bağışıklığın baskılanması

Tanı Yöntemleri

•Belirtilerin süresi, besin tüketimi ve temas öyküsünün değerlendirilmesi
•Muayene ile sıvı kaybı ve dolaşım durumunun değerlendirilmesi
•Kanlı, ağır veya uzayan ishalde dışkı kültürü ya da moleküler testler
•Uygun maruziyet veya uzayan ishalde dışkıda parazit incelemesi
•Belirgin sıvı kaybında elektrolit ve böbrek fonksiyon testleri
•Yakın zamanda antibiyotik kullanımı gibi risklerde C. difficile testi

İlgili testleri keşfet →

Tedavi Seçenekleri

★Oral rehidrasyon solüsyonuyla sıvı ve elektrolit kaybının yerine konması
★Tolere edildikçe yaşa uygun beslenmenin ve emzirmenin sürdürülmesi
★Ağır sıvı kaybı veya ağızdan alamama durumunda damar içi sıvı
★Gerekli hastalarda hekim önerisiyle bulantı ve kusma kontrolü
★Yalnızca uygun etken ve klinik durumlarda antibiyotik veya antiparaziter tedavi
★İshal kesici ilaçların yaş, ateş ve kanlı dışkı durumuna göre hekimce değerlendirilmesi

Tedavi yöntemlerini incele →

Korunma & Yaşam Tarzı

✓Tuvalet sonrası ve yemek hazırlamadan önce elleri sabun ve suyla yıkamak
✓Güvenilir içme suyu kullanmak ve gıdaları uygun sıcaklıkta saklamak
✓Etleri iyi pişirmek ve çiğ gıdalarla çapraz bulaşı önlemek
✓Kusma ve ishal bittikten sonra en az 48 saat başkalarına yemek hazırlamamak
✓Bebeklerde rotavirüs aşısını yaş sınırlarına uygun şekilde hekimle planlamak

Sıkça Sorulan Sorular (10)

›Mide gribi ile grip aynı hastalık mı?

Hayır, mide gribi gastroenterit için kullanılan günlük bir ifadedir. İnfluenza ise öncelikle solunum yollarını etkileyen farklı bir enfeksiyondur.

›Gastroenteritte antibiyotik gerekir mi?

Çoğu viral gastroenteritte antibiyotik gerekmez. Antibiyotik yalnızca belirli bakteriyel nedenler ve klinik durumlar için hekim tarafından seçilir.

›Gastroenteritte ne zaman acile başvurulmalı?

Bilinç değişikliği, bayılma, çok az idrar, sıvı tutamama veya şiddetli karın ağrısında acil değerlendirme gerekir. Bebekler, yaşlılar ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde daha erken yardım alınmalıdır.

›Gastroenterit için hangi doktora gitmeliyim?

Gastroenterit öncelikle ilgili branş hekimi (uzmanlık alanına göre) tarafından değerlendirilir. SAGLIKal üzerinden online doktor randevusu alarak ön değerlendirme yaptırabilir, gerekirse yüz yüze muayene için uygun anlaşmalı kliniğe yönlendirilebilirsiniz.

›Gastroenterit için hangi testler yapılır?

Gastroenterit tanısında sıklıkla başvurulan testler: Belirtilerin süresi, besin tüketimi ve temas öyküsünün değerlendirilmesi, Muayene ile sıvı kaybı ve dolaşım durumunun değerlendirilmesi, Kanlı, ağır veya uzayan ishalde dışkı kültürü ya da moleküler testler, Uygun maruziyet veya uzayan ishalde dışkıda parazit incelemesi. Tüm tetkikler için anlaşmalı laboratuvarlarımızda şeffaf fiyatla randevu alabilirsiniz.

›Gastroenterit tedavisi nasıl yapılır?

Gastroenterit tedavisinde uygulanan başlıca yaklaşımlar: Oral rehidrasyon solüsyonuyla sıvı ve elektrolit kaybının yerine konması, Tolere edildikçe yaşa uygun beslenmenin ve emzirmenin sürdürülmesi, Ağır sıvı kaybı veya ağızdan alamama durumunda damar içi sıvı, Gerekli hastalarda hekim önerisiyle bulantı ve kusma kontrolü. Tedavi seçimi hastalığın evresine, ek hastalıklara ve hasta tercihine göre kişiselleştirilir.

›Gastroenterit nasıl önlenir?

Risk azaltıcı başlıca önlemler: Tuvalet sonrası ve yemek hazırlamadan önce elleri sabun ve suyla yıkamak; Güvenilir içme suyu kullanmak ve gıdaları uygun sıcaklıkta saklamak; Etleri iyi pişirmek ve çiğ gıdalarla çapraz bulaşı önlemek; Kusma ve ishal bittikten sonra en az 48 saat başkalarına yemek hazırlamamak. Düzenli check-up ile erken tanı, hastalığın seyrini önemli ölçüde iyileştirir.

›Gastroenterit bulaşıcı mıdır?

Gastroenterit bulaşıcı bir hastalık grubundadır; bulaşma yolları ve korunma için ilgili kılavuzları takip edin ve şüpheli temas durumunda hekiminize danışın.

›Gastroenterit kalıcı mıdır, geçer mi?

Gastroenterit çoğunlukla kronik seyirli olabilir; doğru tedavi ve yaşam tarzı düzenlemesi ile semptomlar büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Erken tanı ve düzenli takip prognozu belirgin biçimde iyileştirir.

›Bu sayfadaki bilgiler tıbbi tavsiye yerine geçer mi?

Hayır. Sayfadaki içerikler bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararları mutlaka uzman bir hekim tarafından kişiye özel verilmelidir.