PCOS (E28.2) — Belirtiler, Tanı Kriterleri ve Tedavi

Hastalık Hakkında

Polikistik over sendromu (PCOS), üreme çağındaki kadınların yaklaşık %8-13'ünü etkileyen hormonal ve metabolik bir sendromdur. Yalnızca yumurtalıkları değil; insülin duyarlılığını, cilt sağlığını, kilo dengesini ve uzun vadede kalp-damar riskini de ilgilendirir. Erken tanı ve doğru yönetimle hem yakınmalar hem de gelecekteki metabolik riskler belirgin ölçüde azaltılabilir.

Rotterdam kriterleri ile tanı

PCOS tanısı için üç ölçütten en az ikisinin bulunması ve benzer tabloya yol açan diğer hastalıkların dışlanması gerekir: seyrek ya da hiç yumurtlama olmaması (yılda 8'den az adet, 35 günü aşan döngüler), klinik veya laboratuvar olarak androjen fazlalığı ve ultrasonda polikistik over görünümü. Dikkat edilmesi gereken nokta, ultrasonda çok sayıda folikül görülmesinin tek başına hastalık anlamına gelmemesidir; ergenlerde bu görünüm sık ve genellikle geçicidir. Tanı öncesi tiroit hastalıkları, prolaktin yüksekliği ve konjenital adrenal hiperplazi mutlaka dışlanır.

Tiroit hastalıkları rehberi →Ultrason ve görüntüleme →

Belirtiler ve insülin direnci bağlantısı

En sık yakınmalar adet düzensizliği, yüz ve gövdede koyu kıllanma (hirsutizm), inatçı akne, saç dökülmesi, kilo vermede zorluk ve gebe kalamamadır. Ense, koltuk altı ve kasıklarda koyulaşan kadifemsi cilt (akantozis nigrikans) insülin direncinin görünür işaretidir. PCOS'lu kadınların büyük bölümünde, kilolu olmasalar bile insülin direnci vardır: yükselen insülin yumurtalıklardan androjen üretimini artırır, artan androjen yumurtlamayı bozar ve kısır bir döngü oluşur. Bu nedenle PCOS'ta tip 2 diyabet, gebelik diyabeti, yağlı karaciğer ve metabolik sendrom riski belirgin şekilde yüksektir; uyku apnesi ve depresyon da sık eşlik eder.

Tip 2 Diyabet rehberi →Obezite ve metabolik sendrom →

Hangi testler yapılmalı?

Değerlendirme adetin 2-5. günlerinde alınan hormon paneliyle başlar: FSH, LH, estradiol, total ve serbest testosteron, DHEA-S, SHBG, prolaktin ve TSH. Yumurtalık rezervini gösteren AMH sıklıkla yüksektir. Metabolik tarama için açlık glukozu, insülin, HOMA-IR, gerekirse 75 g oral glukoz tolerans testi, HbA1c, lipid profili ve karaciğer enzimleri istenir. Pelvik ultrasonografi over hacmini ve folikül sayısını gösterir. Bu panelin en az yılda bir tekrarlanması, sessiz ilerleyen metabolik değişimleri erken yakalamayı sağlar; kan basıncı ve bel çevresi ölçümü her kontrolde kaydedilmelidir.

Hormon ve kan testleri →Kadın sağlığı check-up →

Tedavi: hedefe göre kişiselleşir

Tedavi, kadının o dönemdeki önceliğine göre planlanır. Gebelik düşünülmüyorsa kombine oral kontraseptifler adetleri düzenler, androjen belirtilerini azaltır ve rahim iç zarını korur; hirsutizm için antiandrojenler ve lazer epilasyon eklenebilir. Gebelik isteniyorsa yumurtlamayı uyaran letrozol ilk seçenektir, yanıt alınmazsa gonadotropinler ve yardımcı üreme teknikleri gündeme gelir. İnsülin direnci belirginse metformin metabolik parametreleri iyileştirir. Tüm senaryolarda temel taş yaşam tarzıdır: vücut ağırlığının %5-10'unun verilmesi bile pek çok kadında yumurtlamayı yeniden başlatır. Düşük glisemik yüklü beslenme, haftada 150 dakika egzersiz, direnç çalışmaları, yeterli uyku ve D vitamini düzeyinin normalde tutulması sonuçları belirgin biçimde iyileştirir.

Diyetisyen ve online destek →Egzersiz ve wellness araçları →Kişisel sağlık portresi oluştur →

Belirtiler

•Seyrek veya düzensiz adet
•Yüz ve gövdede aşırı kıllanma
•İnatçı akne, yağlı cilt
•Saç dökülmesi
•Kilo alma ve verememe
•Gebe kalmakta zorluk

Risk Faktörleri & Nedenler

✓Genetik yatkınlık
✓İnsülin direnci
✓Androjen fazlalığı
✓Kronik düşük dereceli iltihap
✓Obezite
✓Hareketsiz yaşam

Tanı Yöntemleri

•Adetin 3. günü hormon paneli (FSH, LH, testosteron)
•AMH
•Pelvik ultrasonografi
•Açlık insülini ve HOMA-IR
•Oral glukoz tolerans testi
•Lipid profili ve TSH

İlgili testleri keşfet →

Tedavi Seçenekleri

★Kombine oral kontraseptifler
★Antiandrojen tedavi
★Letrozol ile ovülasyon indüksiyonu
★Metformin
★Yaşam tarzı ve kilo yönetimi

Tedavi yöntemlerini incele →

Korunma & Yaşam Tarzı

✓Düşük glisemik indeksli beslenme
✓Düzenli egzersiz ve direnç antrenmanı
✓Kilo kontrolü
✓Uyku düzeni
✓Yıllık metabolik tarama

Sıkça Sorulan Sorular (10)

›PCOS'lu kadınlar çocuk sahibi olabilir mi?

Evet. PCOS kısırlığın en sık düzeltilebilir nedenidir; kilo yönetimi ve ovülasyon uyarıcı tedavilerle kadınların büyük çoğunluğu gebe kalabilir.

›Yumurtalıktaki kistler ameliyat gerektirir mi?

Hayır. PCOS'taki görünüm gerçek kist değil, olgunlaşmamış küçük foliküllerdir ve cerrahi gerektirmez.

›PCOS ömür boyu sürer mi?

Hormonal yatkınlık devam eder, ancak yaşla ve kilo kontrolüyle belirtiler hafifler. Metabolik riskler nedeniyle takip yaşam boyu önerilir.

›Doğum kontrol hapı kesilince şikâyetler geri döner mi?

Hap yalnızca belirtileri baskılar, altta yatan yatkınlığı ortadan kaldırmaz; bu yüzden yaşam tarzı düzenlemeleri kalıcı sonucun anahtarıdır.

›PCOS (Polikistik Over Sendromu) için hangi doktora gitmeliyim?

PCOS (Polikistik Over Sendromu) öncelikle ilgili branş hekimi (uzmanlık alanına göre) tarafından değerlendirilir. SAGLIKal üzerinden online doktor randevusu alarak ön değerlendirme yaptırabilir, gerekirse yüz yüze muayene için uygun anlaşmalı kliniğe yönlendirilebilirsiniz.

›PCOS (Polikistik Over Sendromu) için hangi testler yapılır?

PCOS (Polikistik Over Sendromu) tanısında sıklıkla başvurulan testler: Adetin 3. günü hormon paneli (FSH, LH, testosteron), AMH, Pelvik ultrasonografi, Açlık insülini ve HOMA-IR. Tüm tetkikler için anlaşmalı laboratuvarlarımızda şeffaf fiyatla randevu alabilirsiniz.

›PCOS (Polikistik Over Sendromu) tedavisi nasıl yapılır?

PCOS (Polikistik Over Sendromu) tedavisinde uygulanan başlıca yaklaşımlar: Kombine oral kontraseptifler, Antiandrojen tedavi, Letrozol ile ovülasyon indüksiyonu, Metformin. Tedavi seçimi hastalığın evresine, ek hastalıklara ve hasta tercihine göre kişiselleştirilir.

›PCOS (Polikistik Over Sendromu) nasıl önlenir?

Risk azaltıcı başlıca önlemler: Düşük glisemik indeksli beslenme; Düzenli egzersiz ve direnç antrenmanı; Kilo kontrolü; Uyku düzeni. Düzenli check-up ile erken tanı, hastalığın seyrini önemli ölçüde iyileştirir.

›PCOS (Polikistik Over Sendromu) bulaşıcı mıdır?

PCOS (Polikistik Over Sendromu) bulaşıcı bir hastalık değildir. Ancak aile öyküsü ve ortak yaşam tarzı faktörleri nedeniyle aile bireylerinde benzer tablo görülebilir.

›PCOS (Polikistik Over Sendromu) kalıcı mıdır, geçer mi?

PCOS (Polikistik Over Sendromu) çoğunlukla kronik seyirli olabilir; doğru tedavi ve yaşam tarzı düzenlemesi ile semptomlar büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Erken tanı ve düzenli takip prognozu belirgin biçimde iyileştirir.