İnsülin, kan şekerinin hücrelere alınmasını sağlayan hormondur. Hücreler bu hormona beklenen yanıtı veremediğinde pankreas daha fazla insülin salgılar; bu duruma insülin direnci denir. Kan şekeri bir süre normal görünse de arka planda metabolik yük artmaktadır.
Neden Önemli?
İnsülin direnci; tip 2 diyabet, karaciğer yağlanması, polikistik over sendromu, hipertansiyon ve ateroskleroz için ortak zemindir. Tip 2 diyabet tanısından 10-15 yıl önce başlayabildiği için, erken saptanması hastalığı önleme fırsatı sunar.
Belirtiler ve İşaretler
- Yemek sonrası belirgin uyku hali ve halsizlik
- Tatlı isteği, öğün aralarında hızlı acıkma
- Bel çevresinde yağlanma (kadınlarda >88 cm, erkeklerde >102 cm)
- Ense ve koltuk altında koyu, kadifemsi cilt görünümü (akantozis nigrikans)
- Kadınlarda adet düzensizliği ve tüylenme artışı
Nasıl Ölçülür?
En sık kullanılan yöntem HOMA-IR hesabıdır: açlık insülini ile açlık glukozunun çarpımının 405'e bölünmesiyle bulunur. Genellikle 2,5 üzerindeki değerler direnç lehine yorumlanır; ancak tek başına değil, klinik tablo ve diğer testlerle birlikte değerlendirilmelidir. Açlık glukozu, HbA1c, gerektiğinde OGTT ve lipid profili tabloyu tamamlar.
Kırmanın Kanıtlanmış Yolları
- Kas kütlesini artırın. Kas, glukozun en büyük tüketicisidir. Haftada 2-3 gün direnç egzersizi insülin duyarlılığını belirgin biçimde artırır.
- Düzenli aerobik hareket. Haftada 150 dakika tempolu yürüyüş bile tek başına etkilidir; yemek sonrası 10-15 dakikalık yürüyüş şeker yükünü azaltır.
- Rafine karbonhidratı azaltın. Şekerli içecekler, beyaz un ürünleri ve fruktoz şurubu içeren gıdalar en hızlı iyileştirilecek alandır.
- Lif ve protein alımını artırın. Öğünlere sebze ve protein ile başlamak, tokluk şekerini düşürür.
- Uykuyu düzeltin. Beş saatin altındaki uyku ve uyku apnesi insülin direncini kötüleştirir.
- Kilo kaybı. Vücut ağırlığının %5-7'sinin verilmesi, prediyabetten diyabete geçişi büyük ölçüde azaltır.
İlaç tedavisi, yaşam tarzı değişikliğinin yetersiz kaldığı ya da yüksek riskli hastalarda hekim kararıyla eklenir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; ilaç ve takviye kullanımına hekiminizle birlikte karar verin.