Kolorektal kanser, dünyada en sık görülen üçüncü kanserdir; ancak taramayla hem erken yakalanabilir hem de oluşmadan önlenebilir. Bunun nedeni, kanserin çoğunlukla yıllar içinde iyi huylu poliplerden gelişmesidir. Polip kolonoskopi sırasında çıkarıldığında kanser zinciri kırılır.
Tarama Ne Zaman Başlamalı?
Ortalama riskli kişilerde tarama 45 yaşında başlar ve genellikle 75 yaşına kadar sürdürülür. Yüksek riskli gruplarda daha erken başlanır:
- Birinci derece akrabada kolorektal kanser veya ileri polip öyküsü (genellikle en genç tanı yaşından 10 yıl önce)
- Ailesel polipozis, Lynch sendromu gibi kalıtsal sendromlar
- Uzun süreli ülseratif kolit veya Crohn hastalığı
Tarama Yöntemleri
- Gaitada gizli kan testi (FIT): yılda bir uygulanır, kolay ve girişimsizdir. Pozitif sonuç mutlaka kolonoskopi ile değerlendirilmelidir.
- Kolonoskopi: altın standarttır; normal bulunursa genellikle 10 yılda bir tekrarlanır. Aynı seansta polip çıkarılabilmesi en büyük üstünlüğüdür.
- BT kolonografi ve dışkıda DNA testleri: seçilmiş durumlarda alternatiftir.
En iyi tarama testi, kişinin gerçekten yaptırdığı testtir.
Uyarı Bulguları (Yaşa Bakılmaksızın Değerlendirilmeli)
- Dışkıda kan veya siyah renkli dışkı
- Bağırsak alışkanlığında 4 haftadan uzun süren değişiklik
- Kalem inceliğinde dışkılama, tam boşalamama hissi
- Nedeni açıklanamayan kilo kaybı
- Nedeni bilinmeyen demir eksikliği anemisi
- Karında sürekli ağrı ve şişkinlik
Bu bulgular gençlerde de görülebilir; son yıllarda 50 yaş altı olgularda artış bildirilmektedir.
Riski Azaltan Yaşam Tarzı
Lifli beslenme (sebze, meyve, tam tahıl, baklagil), işlenmiş et tüketiminin sınırlanması, düzenli fiziksel aktivite, sağlıklı kilo, sigaranın bırakılması ve alkolün azaltılması riski düşürür.
Kolonoskopiden Korkmayın
İşlem genellikle sedasyon altında yapılır ve rahatsızlık verici değildir. Sonucu belirleyen en önemli aşama bağırsak temizliğidir; hazırlık talimatlarına eksiksiz uyulması, poliplerin gözden kaçmamasını sağlar.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; tarama planınız için gastroenteroloji veya genel cerrahi uzmanına danışın.