Endometriozis, rahim iç zarına (endometriuma) benzeyen dokunun rahim dışında; yumurtalıklarda, karın zarında, bağırsak veya mesane yüzeyinde yerleşmesidir. Bu odaklar da her adet döngüsünde hormonlara yanıt verir, kanar ve çevrede iltihap, yapışıklık ve kronik ağrı oluşturur.
Sıklık ve Gecikme
Üreme çağındaki kadınların yaklaşık %10'unu etkiler. Belirtilerin başlamasından tanıya kadar geçen süre birçok ülkede ortalama 7 yıldır; çünkü şiddetli adet ağrısı sıklıkla "normal" kabul edilir.
Belirtiler
- İş ve okul hayatını aksatan şiddetli adet ağrısı (dismenore)
- Cinsel ilişki sırasında derin ağrı
- Kronik pelvik ağrı, bel ve kasık ağrısı
- Adet dönemlerinde bağırsak ve idrar yakınmaları, dışkılarken ağrı
- Gebe kalmakta güçlük
- Belirgin yorgunluk
Ağrının şiddeti ile hastalığın yaygınlığı her zaman orantılı değildir; küçük odaklar çok ağrı yaparken büyük kistler sessiz kalabilir.
Tanı
- Transvajinal ultrasonografi: yumurtalıktaki endometrioma (çikolata kisti) için yüksek doğruluk sağlar.
- Pelvik MR: derin infiltratif odakların ve bağırsak tutulumunun haritalanmasında değerlidir.
- CA-125: tanı koydurucu değildir, yalnızca destekleyicidir.
- Laparoskopi: görsel doğrulama ve eş zamanlı tedavi imkânı sunar; artık tanı için zorunlu ilk basamak değildir.
Tedavi
Medikal: Kombine oral kontraseptifler, progestinler ve GnRH analogları odakların hormonal uyarısını azaltarak ağrıyı kontrol eder. Ağrı yönetiminde NSAİİ'ler kullanılır.
Cerrahi: Laparoskopik olarak odakların çıkarılması, ağrıda ve bazı hastalarda gebelik şansında iyileşme sağlar. Yumurtalık rezervini korumak cerrahide temel hedeftir.
Fertilite: Gebelik isteyen hastalarda yaş, yumurtalık rezervi ve hastalık evresine göre cerrahi veya doğrudan tüp bebek yönlendirmesi yapılır.
Destekleyici: Pelvik taban fizyoterapisi, düzenli egzersiz ve ağrı ile başa çıkma programları yaşam kalitesini artırır.
Adet ağrınız günlük hayatınızı aksatıyorsa bu normal değildir; kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurun.